س:ﻓﺴﺎد ﺑه ﭼه ﻣﻌﻨﺎ ؟
ج:ھﻨﺮ در ﻣﻤﻠﮑﺖ ﻣﺎ دوﻟﺘﯽ ﺑﻮد. ﻣﺜﻞ ﮐﺸﻮرھﺎی اروﭘﺎﯾﯽ ﻧﺒﻮد ﮐه دوﻟﺖ ﮐﻤﮏ ﻣﯽﮐﻨﺪ وﻟﯽ ﻧﮭﺎدھﺎی ھﻨﺮی آزادﻧﺪ. وزارت ﻓﺮھﻨﮓ و ھﻨﺮ، ﮐﻞ ﺗﺎﺗﺮ و ﻣﻮﺳﯿﻘﯽ ﻣﻤﻠﮑﺖ را در دﺳﺖ ﺧﻮد داﺷﺖ و آﻗﺎی ﻣﮭﺮداد ﭘﮭﻠﺒﺪ (ﺷﻮھﺮ ﺧﻮاھﺮ ﺑﺰرگ ﺷﺎه، ﺷﻤﺲ ﭘﮭﻠﻮى) وزﯾﺮ آن ﺑﻮد. ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮن ﻣﻠﯽ ھﻢ ﮐه درﺳﺖ ﺷﺪ، ھﻤﯿﻦ وﺿﻊ را داﺷﺖ. آﻗﺎی ﻗﻄﺒﯽ ﭘﺴﺮداﯾﯽ ﺷﮭﺒﺎﻧﻮ (ﮐه ﮐﺎرھﺎی ﻣﺜﺒﺖ زﯾﺎدی ھﻢ اﻧﺠﺎم داد) رﯾﯿﺲ آن ﺑﻮد.ﻣﺜﻼ ﺳازمان ﮔﺴﺘﺮشﺳینمایی ﮐه رﯾﯿﺴﺶ دﮐﺘﺮ ﺑﻮﺷﮭﺮی (ﺷﻮھﺮ اﺷﺮف ﭘﮭﻠﻮی) ﺑﻮد و ﺑﻮدﺟه ھﻨﮕﻔﺘﯽ در اﺧﺘﯿﺎر داﺷﺖ، ﻓﯿﻠﻢھﺎﯾﯽ ﻣﯽﺳﺎﺧﺖ (ﭼه ﻣﺸﺘﺮک و ﭼه ﻣﺴﺘﻘﻞ) ﮐه دﺳﺖ اﻧﺪرﮐﺎراﻧﺶ ﺑﺮ اﺳﺎس رواﺑﻂ ﺷﺨﺼﯽ و داﺷﺘﻦِ ارﺗﺒﺎط ﺑﺎ اﯾﻦ و آن اﻧﺘﺨﺎب ﻣﯽﺷﺪﻧﺪ. اﮔﺮ ﻧﮕﺎھﯽ ﺑه ﻣﺤﺼﻮﻻت اﯾﻦ ﺳﺎزﻣﺎن ﺑﯿﺎﻧﺪازﯾﺪ، اﯾﻦ ﻧﮑﺘه ﺑﺴﯿﺎر واﺿﺢ ﺑه ﭼﺸﻢ ﻣﯽﺧﻮرد. در ﺿﻤﻦ ھﯿﭻﯾﮏ از اﯾﻦ ﻓﯿﻠﻢھﺎ ﻣﻮﻓﻖ ﻧﺒﻮد و ﺑﺎزده ﻣﺎﻟﯽ ﻧﺪاﺷﺖ. ﻓﮑﺮ ﮐﻨﯿﺪ و ﺑﺒﯿﻨﯿﺪ آﯾﺎ ﺑه ﯾﺎدﺗﺎن ﻣﯽآﯾﺪ ﮐه ھﯿﭻوﻗﺖ ﻣﻮﺿﻮع ﻓﯿﻠﻢھﺎی اﯾﺮاﻧﯽ در آن دوره، زﻧﺪﮔﯽ ﯾﮏ اﻓﺴﺮ ﺑﺎزﻧﺸﺴﺘه، ﺳﺮھﻨﮕﯽ ﮐه ھﻨﻮز ﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨﺪ، ﯾﮏ ﭘﺰﺷﮏ، ﯾﮏ ﻗﺎﺿﯽ، ﯾﮏ وﮐﯿﻞ، ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺼﺐ ادارى و … ﺑﻮده ﺑﺎﺷﺪ؟ ﯾﺎدم ھﺴﺖ ﮐه ھﻤﺎن ﻣﻮﻗﻊ ﻣﺼﺎﺣبه ای در اﯾﻦ ﺑﺎره ﮐﺮدم. ﻣﻦ ھﻤﯿﺸه ﻣﻌﺘﺮض ﺑﻮدم و ﺣﺮﻓﻢ را رک و راﺳﺖ ﻣﯽﮔﻔﺘﻢ. ﺑه ھﻤﯿﻦ ﺧﺎﻃﺮ ھﻢ ﻣﻮرد ﺧﺸﻢ ﻗﺮار ﻣﯽﮔﺮﻓﺘﻢ و ﺑﺎﻋﺚ ﻣﯽﺷﺪ ﮐه ﺑه ﻣﻦ ﮐﺎر ﻧﺪھﻨﺪ؛ ﺑه وﯾﮋه در ﺳﯿﻨﻤﺎ. در آن ﻣﺼﺎﺣﺒه ﮔﻔﺘﻢ آن ﻃﻮر ﮐه ﻣﻦ ﺳﯿﻨﻤﺎی اﯾﺮان را ﻣﯽﺑﯿﻨﻢ، اﮔﺮ ﺟﺎھﻞھﺎ و روﺳﭙﯽھﺎ ھﻢ ﺳﻨﺪﯾﮑﺎ و ﯾﺎ اﻧﺠﻤﻨﯽ داﺷﺘﻨﺪ، ﺷﺎﯾﺪ آنھﺎ ھﻢ اﻋﺘﺮاض ﻣﯽﮐﺮدﻧﺪ ﮐه ﻧﺒﺎﯾﺪ درﺑﺎرهی ﻣﺎ اﯾﻦﻗﺪر ﻓﻠﯿﻢ ﺑﺴﺎزﯾﺪ! ﻣﻦ اﯾﻦ را ﺑه ﻋﻨﻮان ﺷﻮﺧﯽ ﮔﻔﺘﻢ. اﻣﺎ ﺣﻘﯿﻘﺖ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐه داﺷﺘﻢ اﻧﺘﻘﺎد ﻣﯽﮐﺮدم. وﻗﺘﯽ ﻣﺎ ﺳﻨﺎرﯾﻮﯾﯽ ﻣﯽدادﯾﻢ ﮐه ﻣﺜﻼً درﺑﺎرهی زﻧﺪﮔﯽ ﯾﮏ ﺻﺎﺣﺐ ﻣﻨﺼﺐ ارﺗﺶ ﺑﻮد، ﺳﻨﺎرﯾﻮ رد ﻣﯽﺷﺪ. اﮔﺮ ﺣﺎﻓظه ام ﯾﺎری ﮐﻨﺪ، ﺗﻨﮭﺎ ﻓﯿﻠﻤﯽ ﮐه درﺑﺎرهی زﻧﺪﮔﯽ ﯾﮏ ﺳﺮھﻨﮓ ﺑﺎزﻧﺸﺴﺘه ﺳﺎﺧﺘه ﺷﺪ، ﻓﯿﻠﻤﯽ اﺳﺖ ﮐه ﻧﺎﺻﺮ ﺗﻘﻮاﯾﯽ ﺳﺎﺧﺖ ﺑه ﻧﺎم آراﻣﺶ در ﺣﻀﻮر دﯾﮕﺮان. اﮐﺒﺮ ﻣﺸﮑﯿﻦ در آن ﺑﺎزی ﻣﯽﮐﺮد. آن ﻓﯿﻠﻢ ھﻢ ﯾﮏ ﻧﮕﺎه ﻣﺒﮭﻢ داﺷﺖ. ﻣﺜﻞ ﺳﯿﻨﻤﺎی ﺳﺎﻟﻢ و درامای ﺳﺎﻟﻢ، اول و وﺳﻂ و آﺧﺮ ﻧﺪاﺷﺖ. اﻟﺒﺘه ﺑه دﻟﯿﻞ وﺟﻮد ھﻤﺎن ﺳﺎﻧﺴﻮر؛ وﮔﺮﻧه ﺗﻘﻮاﯾﯽ ﻓﯿﻠﻢﺳﺎزی ﺧﻮب و ﺑه ﮐﺎرش آﮔﺎه اﺳﺖ. ﯾﮏ ﺳﯿﻨﻤﺎ و دراﻣﺎی ﺳﺎﻟﻢ، اول و وﺳﻂ و آﺧﺮ دارد. اﮔﺮ ﺣﺮﻓﯽ ﮔﻔﺘه ﻣﯽﺷﻮد، ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﻛه ﭼﯿﺴﺖ. ﻣﺴﯿﺮی ﻛه ﻓﯿﻠﻢ ﻃﻰ ﻣﯽﻛﻨﺪ، ﻣﻌﻠﻮم اﺳﺖ ﻛه ﭼه ﻣﺴﯿﺮى اﺳﺖ و و و…. وﻟﻰ ﻣﺎ اﺟﺎزه ﻧﺪاﺷﺘﯿﻢ درﺑﺎرهی ﺧﯿﻠﯽ از ﻣﻮﺿﻮعھﺎ و ﻣﻘﻮﻟه ھﺎى اﺟﺘﻤﺎﻋﻰ ﻓﯿﻠﻢ ﺑﺴﺎزﯾﻢ و اﮔﺮ ﻛﺴﻰ ﻣﻰﺧﻮاﺳﺖ ﭘﺎ را از ﻣﺤﺪوده ھﺎ ﻓﺮاﺗﺮ ﺑﮕﺬارد، ﻛﺎر ﯾﺎ ﺑه ﺟﺎى ﺑﺎرﯾﻚ ﻣﯽﮐﺸﯿﺪ و ﯾﺎ ﺑه ﻛﻠﻰ ﺧﺮاب ﻣﻰﺷﺪ. اﯾﻦ اواﺧﺮ ﮔﺮوه ﺳﯿﻨﻤﺎﮔﺮان ﭘﯿﺸﺮو ﺑه وﺟﻮد آﻣﺪه ﺑﻮد ﮐه ﻣﺘﺎﺳﻔﺎﻧه آﻧﮭﺎ ھﻢ از ﺳﻼﻣﺖ ﻓﻜﺮى ﻻزم ﺑﺮﺧﻮردار ﻧﺒﻮدﻧﺪ.
از ﻃﺮف دﯾﮕﺮ، ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮕﻮﯾﻢ ﮐه ﺑه ﻃﻮر ﮐﻠﯽ ﻧﻘﺶ زن در ﺳﯿﻨﻤﺎ آن ﭼﻨﺎن ﺟﺪی ﮔﺮﻓﺘه ﻧﻤﯽﺷﺪ و ﮐﺎرﮔﺮداﻧﺎن ﺳﮭﻢ ﮐﻮﭼﮑﯽ ﺑﺮای زن ﻗﺎﯾﻞ ﺑﻮدﻧﺪ. ﺑه ﺟﺰ ﭼﻨﺪ اﺳﺘﺜﻨﺎ، زنھﺎ ﯾﺎ ﻓﺎﺣﺸه ﺑﻮدﻧﺪ و ﯾﺎ رﻗﺎﺻه ﮐه ﺟﺎھﻞ ﻣﺤﻞ او را ﺑه اﻣﺎﻣﺰاده ﻣﯽﺑﺮد و آب ﺗﻮﺑه ﺳﺮش ﻣﯽرﯾﺨﺖ! زن در ﺟﻤﻊ ﺗﺼﻮﯾﺮی آﺑﮑﯽ، ﮐﻢرﻧﮓ و ﻏﯿﺮﺣﻘﯿﻘﯽ داﺷﺖ. آن زﻣﺎنھﺎ، در ﻣﺼﺎﺣﺒهﯾﯽ ﮔﻔﺘﻢ: «ﺳﯿﻨﻤﺎی اﯾﺮان ﺗﺼﻮﯾﺮ اھﺎﻧﺖ آﻣﯿﺰی از زن اراﯾه ﻣﯽدھﺪ»ن. ﺧُﺐ، اﯾﻦ ﺧﯿﻠﯽھﺎ را ﺧﻮش ﻧﯿﺎﻣﺪ. ﺑه اﯾﻦ دﻻﯾﻞ ﺑﻮد ﮐه ﻧﻤﯽﺗﻮاﻧﺴﺘﯿﻢ ﮐﺎر ﮐﻨﯿﻢ. ﺑﯽﮐﺎر ﺑﻮدﯾﻢ؛ ﺑه وﯾﮋه در ﺳﯿﻨﻤﺎ. ﻣﺠﻤﻮﻋهﯾﯽ از ﻋﺪم آزادیھﺎی اﺳﺎﺳﯽ ﮐه ﺑﺮای ﮐﺎر ھﻨﺮی و ﺳﯿﻨﻤﺎﯾﯽ ﻻزم اﺳﺖ و ﻣﺎ ﻧﺪاﺷﺘﯿﻢ، ﺑه اﺿﺎﻓه ى ﻋﻮاﻣﻞ دﯾﮕﺮ، ﺑﺎﻋﺚ ﺷﺪ ﮐه در ﺷﺮوع اﻧﻘﻼب، اوﻟﯿﻦ ﺿﺮﺑه و ﺧﻨﺠﺮ را ﺧﻮردﯾﻢ ﮐه ھﻤﺎن دوری از ﯾﮑﺪﯾﮕﺮ ﺑﺎﺷﺪ و ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ ﺑه ھﻤﺪﯾﮕﺮ. در اوﻟﯿﻦ ﺳﺎل اﻧﻘﻼب، ﺳﺎل١٣٥٨ ، در ادارهی ﺑﺮﻧﺎﻣه ھﺎی ﺗﺎﺗﺮ، آﻗﺎی ﻋﻠﯽ ﻧﺼﯿﺮﯾﺎن و آﻗﺎی اﻧﺘﻈﺎﻣﯽ ﮐه دو ﻧﻔﺮ از ﻣﮭﻢﺗﺮﯾﻦ اﻓﺮاد اﯾﻦ اداره ﺑﻮدﻧﺪ، دﯾﮕﺮ دﯾﺪه ﻧﺸﺪﻧﺪ. ﯾﮏ ﺳﺎل اﺻﻼً ﺑه اداره ﻧﯿﺎﻣﺪﻧﺪ! ﻣﻦ اﯾﻦ را در ﺳﺎﯾﺖ ﺧﻮدم ﻧﻮﺷته ام. ادارهی ﺑه آن ﺑﺰرﮔﯽ آنﺟﺎ اﻓﺘﺎده ﺑﻮد و ھﯿﭻﮐﺲ ﻧﻤﯽآﻣﺪ ﺑﺒﯿﻨﺪ آن ﺟﺎ ﭼه ﺧﺒﺮ اﺳﺖ و آدمھﺎ ﭼه ﮐﺎر ﻣﯽﮐﻨﻨﺪ؟ ھﻤه ﻣﻨﺘﻈﺮ ﺑﻮدﻧﺪ ﺑﺒﯿﻨﻨﺪ ﺳﺮﻧﻮﺷﺖﺷﺎن را ﭼﮕﻮﻧه ﺗﻌﯿﯿﻦ ﺧﻮاھﻨﺪ ﮐﺮد. ادارهی ﺑﺮﻧﺎﻣه ھﺎی ﺗﺎﺗﺮ در ﺧﯿﺎﺑﺎن ﭘﺎرس ﺑﻮد؛ ﻧﺰدﯾﮏ ﻣﯿﺪان ﻓﺮدوﺳﯽ. ﺳﺎﺧﺘﻤﺎﻧﺶ ﭼﮭﺎر ﻃﺒﻘه داﺷﺖ و در ھﺮ ﻃﺒﻘه ﯾﮏ ﺳﺎﻟﻦ ﮐﻮﭼﮏ ﺑﻮد ﮐه در آن ﺗﻤﺮﯾﻦھﺎ اﻧﺠﺎم ﻣﯽﺷﺪ. در ھﻤﺎن دوران ﺑﻼﺗﮑﻠﯿﻔﯽ، ﺧﻠﯿﯽ روزھﺎ ﺟﻠﺴﺎﺗﯽ در اﯾﻦ ﺳﺎﻟﻦھﺎ ﺑﺮﮔﺰار ﻣﯽﺷﺪ و ﻣﺎ دور ھﻢ ﺟﻤﻊ ﻣﯽﺷﺪﯾﻢ. ﻣﻦ اوﻟﯿﻦ ﮐﺎرى ﻛه میﻛﺮدم اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐه اﯾﻦ ﻃﺮف آن ﻃﺮف را ﻧﮕﺎه ﮐﻨﻢ و ﺑﺒﯿﻨﻢ ﭼه ﮐﺴﺎﻧﯽ در ﺟﻠﺴه ھﺴﺘﻨﺪ. ﺳﺎﻟﻦ ﺑﺮاى ﺳﯽ ﭼﮭﻞ ﻧﻔﺮ ﺑﯿﺶﺗﺮ ﺟﺎ ﻧﺪاﺷﺖ. از ھﻨﺮﻣﻨﺪان ﻣﻌﺮوف و ﻣﺤﺒﻮب، ﻧﻈﯿﺮ ﻓﺨﺮی ﺧﻮروش، ﺟﻤﯿﻠه ﺷﯿﺨﯽ، ﻣﮭﯿﻦ ﺷﮭﺎﺑﯽ و ﭼﻨﺪ ﻧﻔﺮ دﯾﮕﺮ و ﺧﻮدم ﻛه ﯾﮑﯽ از ﺟﻮانﺗﺮھﺎ ﺑﻮدم ﮐﺲ دﯾﮕﺮی را ﻧﻤﯽدﯾﺪم. از آﻗﺎی ﻧﺼﯿﺮﯾﺎن ﮐه رئیس اداره ﺑﻮد، ﺧﺒﺮی ﻧﺒﻮد. از آﻗﺎی اﻧﺘﻈﺎﻣﯽ ھﻢ ھﻤﯿﻦﻃﻮر. ﺑﯿﺶﺗﺮ ﺟﻮانﺗﺮھﺎ ﻣﯽآﻣﺪﻧﺪ ﮐه اﻓﮑﺎر ﭼﭗ داﺷﺘﻨﺪ. ﺑه ﯾﺎد دارم ﮐه ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ: اﯾﻦھﺎ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺖ ھﺴﺘﻨﺪ!ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮاﻗﻊ راﺳﺖ ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ و ﺑﺮﺧﯽ ﻣﻮاﻗﻊ ھﻢ ﺷﺎﯾﻌه ﻣﻰﭘﺮاﮐﻨﺪﻧﺪ. اﯾﻦ ﺟﻮانھﺎ اﻏﻠﺐ ﺟﻮﯾﺎی ﻧﺎم ﺑﻮدﻧﺪ و در زﻣﺎن ﺷﺎه، روزھﺎ و روزھﺎ در راهروھﺎی ادارهی ﺗﺎﺗﺮ ﺑه دﻧﺒﺎل اﯾﻔﺎى ﻧﻘﺶ، اﯾﻦ در و آن در ﻣﻰزدﻧﺪ. اﻧﺘﻈﺎر ﺧﯿﻠﯽھﺎ واﻗﻌﺎً ﺑﺮﺣﻖ ﺑﻮد؛ ﺧﯿﻠﯽھﺎ ھﻢ ﺑﯿﺶﺗﺮ از آن ﭼه ﺑﻮدﻧﺪ، اﻧﺘﻈﺎر داﺷﺘﻨﺪ. ﺑه ھﻤﯿﻦھﺎ ﺑﻮد ﮐه ﻣﯽﮔﻔﺘﻨﺪ ﮐﻤﻮﻧﯿﺴﺖ، ﭼﭙﯽ، اﻧﻘﻼﺑﯽ، ﺷﻮرﺷﯽ و…
اﯾﻦ ﺟﻠﺴﺎتِ ﯾﮏﻧﻮاﺧﺖ ﮐه ھﯿﭻ ﻧﺘﯿﺠه ای از آن ﮔﺮﻓﺘه ﻧﻤﯽﺷﺪ (ﺑه ﺟﺰ اﯾﻦ ﮐه ﺑه ﺑﺪﺑﯿﻨﯽ ﻣﺎ داﻣﻦ ﺑﺰﻧﺪ) ﺗﻨﮭﺎ واﮐﻨﺸﯽ ﺑﻮد ﮐه در روزھﺎی اول ﻧﺴﺒﺖ ﺑه آن ﭼه در ادارهی ﺑﺮﻧﺎﻣه ھﺎی ﺗﺎﺗﺮ ﻣﯽﮔﺬﺷﺖ، ﻧﺸﺎن داده ﺷﺪ. از وﻗﺎﯾﻊ ﻧﺴﺒﺘﺎً ﻣﮭﻤﯽ ﮐه در آن ﺟﻠﺴﺎت اﺗﻔﺎق اﻓﺘﺎد و ﯾﻜﻰ از ﺟﺮﻗه ھﺎﯾﻰ ﻛه زده ﺷﺪ اﯾﻦ ﺑﻮد ﮐه در ﯾﮏ روز، آﻗﺎی ﺻﺎﺑﺮ ﻋﻨﺎﺻﺮی ﮐه ﻣﺴﺌﻮل ﺣﺴﺎﺑﺪاری ﺑﻮد، ﮔﻔﺖ: «ﺧﺎﻧﻢھﺎ، آﻗﺎﯾﺎن! ﻣﺎ ﺑﺮ ﺳﺮِ ﯾﮏ ﮔﻮر ﺧﺎﻟﯽ ﮔﺮﯾه ﻣﯽ ﻨﯿﻢ» ﺣﺎﻻ ﻣﻨﻈﻮرش ﭼه ﺑﻮد، ﻣﻦ ﻧﻔﮭﻤﯿﺪم! آﻗﺎی ﻣﺸﺎﯾﺨﯽ ھﻢ آن روز ﺣﻀﻮر داﺷﺖ و ﮐﻨﺎری اﯾﺴﺘﺎده ﺑﻮد. ﯾﮑﯽ از ﺟﻮانﺗﺮھﺎ ﺑﻠﻨﺪ ﺷﺪ و ﮔﻔﺖ: «ﻣﻦ ﺑﺮای ﺧﻠﻘﻢ ﺣﺮف ﻣﯽز ﻧﻢ» ﻟﻐﺖ “ﺧﻠﻖ” را ﮐه ﺑه ﯾﺎد ﻣﯽآورﯾﺪ؟ ﻣﺜﻞ اﯾﻦ ﮐه اوﻟﯿﻦ ﺑﺎر ﺧﺴﺮو ﮔﻠﺴﺮﺧﯽ در ﺗﻠﻮﯾﺰﯾﻮن، ﺑﺎ ﺷﺠﺎﻋﺖ و ﺑﯽ ﭘﺮوا ﺑه اﯾﻦ ﮔﻮﻧه ﺣﺮف زده ﺑﻮد. در ھﺮ ﺻﻮرت، ﻣﻦ اوﻟﯿﻦ ﺑﺎر از زﺑﺎن او اﯾﻦ را ﺷﻨﯿﺪم. ﺑﻌﺪھﺎ ﺑﻮد ﻛه از ﭼﺮﯾﮏھﺎی ﻓﺪاﺋﯽ ﺧﻠﻖ ﭼﯿﺰھﺎﯾﯽ ﺑه ﮔﻮﺷﻢ ﺧﻮرد. ﺑﮕﺬرﯾﻢ،آﻗﺎی ﻣﺸﺎﯾﺨﯽ ﮐه اﺻﻮﻻً آدم ﮐﻢﺣﻮﺻﻠهﯾﯽ اﺳﺖ، در ﺟﻮاب آن ﺟﻮان ﮔﻔﺖ: «ﺧﻮاھﺶ ﻣﯽﮐﻨﻢ ﺷﻌﺎر ﻧﺪھﯿﺪ! ﻣﺎ اﯾﻦ ﺟﺎ ھﻤﮕﯽ درﺑﺎرهی ﺧﻠﻖ ﺻﺤﺒﺖ ﻣﯽﮐﻨﯿﻢ. ﺷﻤﺎ ﺑﺎ ﮔﻔﺘﻦ “ﺧﻠﻖ” ﭼه ﭼﯿﺰ را ﻣﯽﺧﻮاھﯿﺪ ﺛﺎﺑﺖ ﮐﻨﯿﺪ؟». درﺳﺖ ھﻢ ﻣﯽﮔﻔﺖ. او ﺑﯽدﻟﯿﻞ از اﯾﻦ ﻛﻠﻤه اﺳﺘﻔﺎده ﻣﯽﮐﺮد . آن وﻗﺖھﺎ ھﺮﮐﺲ ﺑه دﻧﺒﺎل ﭼﯿﺰی ﻣﯽﮔﺸﺖ ﮐه ﺑﮕﻮﯾﺪ: ﺧُﺐ ﻣﻦ ھﻢ ھﺴﺘﻢ. ﯾﮏ ﻋﺒﺎرت دﯾﮕﺮ ﮐه ﺳﺮ زﺑﺎنھﺎ اﻓﺘﺎده ﺑﻮد و ھﺮ ﻛﺲ ﻛه ﺑﺎ ھﺮ ﻛﺲ ﭼﻨﺪ ﻛﻠﻤه ﺣﺮف ﻣﯽزد ﺑه ﺧﻮدش اﺟﺎزه ﻣﯽداد آن را ﺑه ﻛﺎر ﺑﮕﯿﺮد و ﻣﻦ از آن ﺧﯿﻠﯽ دﻟﺨﻮر ﺑﻮدم، اﯾﻦ ﻋﺒﺎرت ﺑﻮد: «ﺗﻮ اول ﺑﺎﯾﺪ ﻣﻮﺿﻊ ﺧﻮدت را ﺗﻌﯿﯿﻦ ﮐﻨﯽ»! اﺻﻼً ﻧﺴﺒﺖ ﺑه اﯾﻦ ﻟﻐﺖ “ﻣﻮﺿﻊ” ﺣﺴﺎﺳﯿﺖ ﭘﯿﺪا ﮐﺮده بودم. اﮔﺮ ﺑﺨﻮاھﻢ ﺣﺮفھﺎﯾﻢ را ﺟﻤﻊ ﺑﺒﻨﺪم، ﺑﺎﯾﺪ ﺑﮕﻮﯾﻢ ﻣﺤﯿﻂ، ﻣﺤﯿﻄﯽ ﮔﯿﺞ، ﭘﺮﯾﺸﺎن و ﭘُﺮ از ﺷﻚ ﺑﻮد ﮐه در آن ھﻤه ﻧﺴﺒﺖ ﺑه ھﻢ ﺑﺪﺑﯿﻦ ﺑﻮدﻧﺪ و ھﯿﭻ ﮐﺲ ﻧﻤﯽداﻧﺴﺖ ﭼه ﺧﻮاھﺪ ﺷﺪ. اﻟﺒﺘه “ﺗﻮده ایھﺎ”،در ﺧﻔﺎ ارﺗﺒﺎطھﺎﯾﺸﺎن را داﺷﺘﻨﺪ و ﻃﺒﯿﻌﺘﺎً اﻃﻼﻋﺎت ﺑﯿﺸﺘﺮی از اوﺿﺎع! در ﺳﯿﻨﻤﺎ ھﻤه ﭼﯿﺰ ﭘﺮاﮐﻨﺪه ﺷﺪه ﺑﻮد. اﺳﺘﻮدﯾﻮھﺎی ﺧﺼﻮﺻﯽ اﻧﮕﺸﺖ ﺷﻤﺎر ﺑﻮدﻧﺪ. ھﻤه ﭼﯿﺰ ﻋﻤﺪﺗﺎً در دﺳﺖ دوﻟﺖ ﺑﻮد و وزارت ﻓﺮھﻨﮓ و ھﻨﺮ ﮐه وزﯾﺮ و ﻣﺪﯾﺮﮐﻞھﺎﯾﺶ ھﻤه ﺧﺎﻧهﻧﺸﯿﻦ ﺷﺪه ﺑﻮدﻧﺪ. ﺧﻼﺻه، ﻣﺎ در آن روزھﺎ در ﭼﻨﯿﻦ وﺿﻌﯿﺘﯽ ﺑﻮدﯾﻢ